Wederom record aantal publicaties

COGEM publicaties en activiteiten in 2017

In 2017 heeft de COGEM 78 adviezen en signaleringen gepubliceerd. Daarmee is het record aantal publicaties van 2016 overschreden. Naast deze publicaties heeft de COGEM twee drukbezochte symposia georganiseerd, en zijn er drie in opdracht van de COGEM opgestelde onderzoeksrapporten uitgebracht. Een overzicht van alle publicaties en activiteiten van de COGEM vindt u hier.

De meeste (55 %) van de adviezen van de COGEM hadden betrekking op experimenten in laboratoria, dierverblijven, kassen e.d., het zogenaamde Ingeperkt Gebruik (zie Fig. 1). Eender aan 2016 betrof het merendeel van deze adviezen verzoeken tot classificatie van micro-organismen en virussen. Indeling van micro-organismen in pathogeniteitsklassen is in de Nederlandse regelgevingssystematiek de eerste en essentiële stap om tot een juiste inschaling op veiligheidsniveau van laboratoriumexperimenten te komen. Uit het gestage toenemend aantal aan de COGEM voorgelegde nog niet eerder geclassificeerde micro-organismen blijkt dat het aantal organismen waarmee in laboratoria gewerkt wordt nog steeds toeneemt en is een teken dat het onderzoek in Nederland zich steeds verder uitbreidt. Biotechnologie en genetische modificatie hebben zich een plaats verworven in alle takken van de life sciences. Mede onder invloed van het genomicsonderzoek zijn de wetenschappelijke mogelijkheden om veranderingen in het genoom van organismen aan te brengen en daarmee nieuwe eigenschappen te introduceren aanzienlijk toegenomen. Er zijn veel meer genen bekend geworden en bovendien is het inzicht in de functies daarvan sterk toegenomen. Ook het palet van oudsher bekende ‘modelorganismen’ en ‘productie-organismen’ wordt uitgebreid met tal van nieuwe organismen. In steeds meer onderzoeksvelden en toepassingen vinden biotechnologie en genetische modificatie toegang en er is geen reden om aan te nemen dat de groei van het veld binnenkort stopt of zelfs afvlakt. De nieuwe gene editing mogelijkheden zullen naar verwachting tot een verdere boost leiden.

Figuur 1: Publicaties onderverdeeld over de verschillende categorieën vergunningaanvragen

Het aantal adviezen voor commerciële toepassingen van ggo’s (Markktoelating) steeg licht ten opzichte van eerdere jaren. Markttoelatingen voor ggo’s zijn een gecentraliseerde Europese vergunningprocedure, waarbij elke EU-lidstaat in de gelegenheid wordt gesteld om een milieurisicobeoordeling uit te voeren. In Nederland voert de COGEM deze risicoanalyses op verzoek van het Ministerie van IenW uit. Vergunningaanvragen voor de import en verwerking van gg-gewassen uit het buitenland blijven de afgelopen jaren onverminderd ingediend en toegekend worden, in tegenstelling tot teeltvergunningen voor gg-gewassen. Terwijl er ruim meer dan 60 gewassen geïmporteerd mogen worden, mag er in de EU slechts één gg-gewas, mais MON810, geteeld worden. Deze toelating stamt nog van de vorige eeuw. Naast markttoelatingen voor gg-gewassen nam ook het aantal vergunningaanvragen voor toelating van gg-medicijnen toe. Dit wijst erop dat gentherapie de experimentele fase aan het ontgroeien is en toepassing als reguliere geneeswijzen begint te vinden.
De derde vergunningencategorie, Introductie in het Milieu, waarover de COGEM adviseert, betreft veldproeven met gg-gewassen en klinische studies. Veldproeven worden nog sporadisch aangevraagd en uitgevoerd in Nederland, en ook het aantal aangevraagde klinische studies met ggo’s is (nog) beperkt.

Figuur 2: Aantallen publicaties onderverdeeld naar subcommissie

Zoals in de afgelopen jaren gebruikelijk, lag het zwaartepunt van de COGEM activiteiten bij de subcommissie Medisch Veterinair (ScMV) (zie Fig. 2). Deze subcommissie was betrokken bij 45 adviezen, waarvan zoals eerder gemeld het leeuwendeel Ingeperkt Gebruik activiteiten betrof (zie Fig. 3).

Naast de vele adviesvragen over de import en verwerking van gg-gewassen in Europa (Markttoelatingen) heeft de subcommissie Landbouw (ScL) op verzoek van het ministerie van IenM onder meer een advies uitgebracht over de toepassing van CRISPR-Cas9 voor gerichte mutagenese bij planten. Dit in verband met een besluit over eventuele vrijstelling van deze toepassing van de ggo-regelgeving. Of de producten van gerichte mutagenese daadwerkelijk vrijgesteld gaan worden hangt mede af van in de loop van 2018 te verschijnen uitspraak van het Europese Hof over hoe de EU ggo-richtlijn 2001/18 op het gebied va mutagenese uitgelegd moet worden.

De subcommissie Ethiek en Maatschappelijke Aspecten (ScEMA) was vanuit de COGEM verantwoordelijk voor de voorbereiding van de gezamenlijk met de Gezondheidsraad opgestelde signalering Ingrijpen in het DNA van de mens. In dit rapport, dat op ruime media aandacht kon rekenen, hebben de Gezondheidsraad en de COGEM de technische, juridische en ethische ontwikkelingen in kaart gebracht van kiembaanmodificatie bij mensen: het gericht veranderen van het DNA in embryo’s, waardoor het ontstane individu en diens nageslacht deze verandering doorgeven. Daarnaast stelde de ScEMA een korte signalering op over de aandachtspunten en valkuilen van stakeholderbetrokkenheid bij onderzoek naar controversiële onderwerpen, zoals genetische modificatie.

Figuur 3: Aantallen publicaties onderverdeeld naar subcommissie en categorie vergunningaanvragen